Ticari ilişkilerde sözleşmenin asıl değeri, işler yolunda giderken değil; teslimat geciktiğinde, ödeme yapılmadığında, beklenti karşılanmadığında veya taraflardan biri ilişkiyi sona erdirmek istediğinde ortaya çıkar.
1. Tarafların ve imza yetkisinin doğru belirlenmesi
Sözleşmenin başında tarafların tam ticaret unvanı, adresi ve gerekli kurumsal bilgileri açıkça yer almalıdır. Şirket adına imza atan kişinin temsil ve ilzam yetkisinin kapsamı da ayrıca kontrol edilmelidir.
Yetki kontrolü özellikle yüksek bedelli, uzun süreli veya teminat içeren işlemlerde sonradan doğabilecek geçerlilik ve temsil tartışmalarını azaltır.
2. İşin kapsamı ve teslim kriterleri
“Hizmet verilecektir” veya “ürün teslim edilecektir” gibi genel ifadeler çoğu ticari ilişki için yetersiz kalır. Sözleşmede işin kapsamı; miktar, kalite standardı, teknik şartname, teslim yeri, teslim tarihi, kabul prosedürü ve varsa performans kriterleriyle birlikte tanımlanmalıdır.
3. Bedel, ödeme ve fiyat değişikliği mekanizması
Toplam bedel kadar ödeme takvimi de önemlidir. Avans, ara ödeme, hakediş, teslim sonrası ödeme veya vadeli ödeme gibi modeller açık şekilde yazılmalıdır.
Uzun süreli sözleşmelerde kur, enflasyon, hammadde maliyeti veya mevzuat değişikliği gibi unsurların fiyata etkisi önceden düzenlenebilir. Aksi hâlde taraflar beklenmedik maliyet artışları karşısında yorum uyuşmazlığı yaşayabilir.
4. Sorumluluk, garanti ve cezai şart
Ayıplı ifa, gecikme, üçüncü kişi talepleri, veri kaybı, üretim kesintisi veya dolaylı zararlar bakımından kimin hangi ölçüde sorumlu olacağı sözleşmede açıklaştırılmalıdır.
- Garanti süresi ve kapsamı
- Gecikme hâlinde uygulanacak yaptırımlar
- Cezai şartın hangi ihlallerde doğacağı
- Sorumluluk sınırları ve istisnaları
- Sigorta veya teminat yükümlülükleri
Tacirler bakımından sözleşme hükümleri değerlendirilirken ticari hayatın gerekleri ve basiretli hareket etme yükümlülüğü de önem taşır. Bu nedenle imza öncesi risk analizi yapılması, sonradan “öngörülmemişti” denilecek alanları azaltır.
5. Gizlilik, fikri mülkiyet ve veriler
Tarafların ticari sırları, müşteri listeleri, fiyatlandırma bilgileri, teknik çizimleri ve know-how niteliğindeki verileri sözleşmede ayrıca korunabilir. Yazılım, tasarım, marka, doküman veya içerik üretilen işlerde fikri mülkiyet haklarının kime ait olacağı da baştan netleştirilmelidir.
6. Sözleşmenin sona ermesi ve fesih
Fesih maddesi yalnızca “taraflar feshedebilir” şeklinde bırakılmamalıdır. Haklı nedenle derhal fesih, belirli süreli sözleşmenin yenilenmesi, olağan fesih ihbar süresi ve fesih sonrası devam edecek yükümlülükler ayrı ayrı düzenlenmelidir.
Özellikle ödeme borçları, gizlilik, fikri mülkiyet, veri iadesi ve devam eden siparişlerin akıbeti fesih sonrasında da önemini koruyabilir.
7. Uyuşmazlık çözümü ve uygulanacak hukuk
Yetkili mahkeme, tahkim, arabuluculuk veya çok aşamalı uyuşmazlık çözüm mekanizmaları sözleşmenin niteliğine göre tercih edilebilir. Uluslararası işlemlerde uygulanacak hukuk ve sözleşme dili ayrıca önem kazanır.
8. İmza öncesi kısa kontrol listesi
- Taraf ve imza yetkileri doğrulandı mı?
- İşin kapsamı ve teslim kriterleri ölçülebilir mi?
- Ödeme ve fiyat değişikliği kuralları net mi?
- Gecikme, ayıp ve sorumluluk hükümleri dengeli mi?
- Fesih hâlinde ne olacağı açık mı?
- Gizlilik ve fikri mülkiyet hakları düzenlendi mi?
- Uyuşmazlık çözüm yolu ve bildirim adresleri belirlendi mi?
- Ekler ile ana sözleşme arasında öncelik sırası var mı?
İlgili çalışma alanı: Ticaret ve Şirketler Hukuku.
Sözleşme imzalamadan önce riskleri görün.
Ticari sözleşmelerde kısa bir ön inceleme, sonradan doğabilecek uzun ve maliyetli uyuşmazlıkların önüne geçebilir.
İletişime Geçin →Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya somut olaya ilişkin avukatlık hizmeti niteliğinde değildir. Sözleşme hükümleri işlemin niteliğine ve tarafların konumuna göre ayrıca değerlendirilmelidir.